Save the environment, Save the future

We are so exposed

How often do you get sick? Get a cold, feel nausea or headaches? Do you know these are some of the symptoms that signals you have exposed to an unwanted chemical? Do you notice that your child or the younger generation is overly active when they are not supposed to be? Or aggressive towards very small issues?

KEEP READING “We are so exposed”

Selecting safer products




 Why “safer products”?

The simple answer is, all products in the market are not safe in terms of health impacts.

Back in time, while I was lecturing around on lead-contaminated paint and hazardous pesticides in Sri Lanka, people often asked me “why should we select products, why can’t they make available only good products??” true… But, will it ever be a reality? KEEP READING “Selecting safer products”







“ඔබේ දරුවාත් දඩබ්බරද? තීන්ත ගනිද්දි ඊයම් ගැන බැලුවද?” (Did you check your paint for lead?)




දරුවකු දඩබ්බර ලෙස හැසිරෙන විට, ඉගැන්වීමේදී අවධානය යොමු නොකරන විට, ඇහුම්කන් නොදෙන විට අප බොහෝ විට සිදු කරන්නේ ඔහුට දඬුවම් කිරීමයි. ඊට හේතුව ලෙස සාමාන්‍ය වශයෙන් සලකන්නේ ඔහුට දෙමාපියන්ගේ අවධානය අවශ්‍ය බැවින් එසේ හැසිරෙන බවයි. නමුත් සත්‍ය වශයෙන්ම, දරුවකුගේ හැසිරීමට බලපාන විවිධ පරිසර දූෂකයන් සහ රෝගී තත්වයන් අද වන විට දියුණු රටවල් හෙළිකරගෙන තිබෙනවා. ඉන් එකක් වන්නේ ඊයම් නැමති බැර ලෝහයයි. KEEP READING ““ඔබේ දරුවාත් දඩබ්බරද? තීන්ත ගනිද්දි ඊයම් ගැන බැලුවද?” (Did you check your paint for lead?)”




Choose Lead Free Paint and Lead Free Toys for the safety of your family




Whenever a child shows a disability in learning, a violent behavior, paying no heed, a parent or a teacher would punish him, seldom someone would try to find the reason. Well, people who did has found that the heavy metal “Lead” is one of the culprits behind violent and anti-social behavior in children. KEEP READING “Choose Lead Free Paint and Lead Free Toys for the safety of your family”







Lead can come to dust through paint….




පර්යේෂණ සොයා ගැනීම් වලට අනුව සාමාන්‍ය එළිමහනේ හා නිවසේ සෙල්ලම් කරන, අවුරුදු එකේ සිට හය දක්වා දරුවන්ට දිනකට දූවිලි මයික්‍රො ග්‍රෑම් 110 ක් පමණ ශරීරගත වෙනවා. ඵසේම පර්යේෂණ වාර්තා වලට අනුව නිවසේ ඇතුලත හා පිටත ඇති ඊයම් සහිත තීන්ත සහ එම නිවසේ/ගොඩනැගිල්ලේ දූවිල්ලේ පවතින ඊයම් ප්‍රමාණය අතර සෘඡු සම්බන්ධතාවයක් පවතිනවා. KEEP READING “Lead can come to dust through paint….”







The upcoming week (22-28th October 2017) is dedicated to preventing lead poisoning. To be aware and stay away from all sources of lead and tell your neighbor too… KEEP READING “”




Education and Income




I was once told by a wise man, that for education and knowledge to be worthwhile, you must also learn how to use it to get an income. He himself was a geologist and as his job, he sold expensive minerals, rocks, and articles made out of them. I think he also had a unique collection of rare minerals and precious stones. Now, why do I want to tell this??? Is because nowadays I agree with him. 😀 for knowledge simply doesn’t feed you and some cannot even have a glass of water without money. If someone says that “I can live without earning a single Penney”, it’s because someone has already paid the bill for him. So, how can we actually convert our education to our income??? KEEP READING “Education and Income”




ගෙවතු වගාව (Home gardening)




රැකියාව වශයෙන් හෝ විනෝදාංශය වශයෙන්, එළවළු, පළතුරු, මල්, ඖෂධ පැළෑටි මෙන්ම විසිතුරු ශාක වගාව සිදු කිරීම ආර්ථිකමය වශයෙන් පමණක් නොව පාරිසරිකමය වශයෙන් ද ඉතා වැදගත් වේ. එමඟින් ආදායමක් උපයාගත හැකි වනවා මෙන්ම, ස්වභාවික ඖෂධ/ පළිබෝධ විකර්ෂක/ මදුරු විකර්ෂක ලෙස ක්‍රියා කිරීම, වාතය පිරිසිදු වීම, පරිසරය අලංකාර වීම, ජල සංරක්ෂණයට දායක වීම,  ඇතුළු පාරිසරික ප්‍රයෝජන රැසක් ද ඇත. KEEP READING “ගෙවතු වගාව (Home gardening)”







The beach is alive!




Life on the beach

We have often seen the beauty of life at the sea bed.  Corals, colorful and diverse schools of fish, crabs, turtles and all those that make it heavenly beautiful. Yet, how many of us can really reach there? Swim, dive or snorkel to witness it with our own eyes? KEEP READING “The beach is alive!”







පරිසරයෙන් පිඟානට එන රසායනික දූෂක! (Pollutants served from environment to your plate)




මෙය අසත්‍යයක් නොවේ. අද අප “පිරිසිදුවට” යැයි සිතා නිවසේ පිළියෙල කර ගන්නා ආහාර පවා නොයෙකුත් රසායනිකයන්ගෙන් අපවිත්‍රව පවතී. පළිබෝධනාශක, බැර ලෝහ, ආහාර රසකාරක මින් ප්‍රධාන වේ. ඇතැම් රටවල මෙම තත්වයන් බොහෝ දුරට නීතිමය වශයෙන් පාලනය කර තිබුනද ශ්‍රී ලංකාවේ තත්වය එතරම් සතුටුදායක නැත. යම් පළිබෝධනාශක වර්ගයක් තහනම් බවට ප්‍රසිද්ධ කල විගස එය වෙනත් නමකින් නොමැතිනම් ලේබලය රහිතව වෙළඳපොලේ විකුණනු ලබයි. ඇතැම් රසකාරක “දරුවන්ගේ හැසිරීම කෙරෙහි අහිතකර ලෙස බලපායි” යනුවෙන් යුරෝපීය වෙළඳපොළට නිකුත් කරන නිශ්පාදකයින් එවන් කිසිදු දැන්වීමකින් තොරව එම ආහාරයම ශ්‍රී ලංකාවේ විකුණනු ලබයි. ආහාර වල අඩංගු විය හැකි බැරලෝහ වර්ග සහ ප්‍රමාණ හුදෙක් පර්යේෂණ මාතෘකා පමණි. KEEP READING “පරිසරයෙන් පිඟානට එන රසායනික දූෂක! (Pollutants served from environment to your plate)”







My part of contribution in forest conservation




Forest destruction and individual contribution in conservation

No forests, no trees…
No water to drink..
Destroyed  the shelters, 
of all the animals.
Gone,
The aliveness of earth and
so are the human….

Scary, is it? KEEP READING “My part of contribution in forest conservation”







“Lead” is a serious health threat




Bindu has fallen sick

Bindu is a resident of an urban housing scheme.  His mother is a pre-school teacher and father is a painter. Little Bindu used to go with his father to his working places. He would watch his father painting houses, sometime help him by washing paint brushes or mixing paints. Until his mother returns from school, Bindu spends his time with his father.

Once, Bindu started his pre-school education, although he was unable to go for work with his father, he was inseparable from his father’s lap when they both are at home.




Time passed by and Bindu started schooling. He spends most of his time alone. He didn’t like the company of friends very much. To be worst, he gets mad at even very small incidents and ends up hurting other children. He never paid much attention to teachers or lessons, he listened, just for the sake of having ears. He hated examinations. Never scored well in any subject. His presence in the school was very low. One day, his teacher asked about this from his mother.

“He often suffer from stomachaches teacher” replied his mother.

“I think you better consult a Pediatrician. This stomachache may not be only because of something he eats”. Although Bindu’s teacher pointed this out, Bindu’s mother didn’t find a time to meet a pediatrician.

One day, Bindu’s teacher discussed with her friend on Bindu’s awful behavior.

“I attended a lecturer recently, it was organized by an organization called Center for Environmental Justice, which work on Lead poisoning. They explained that when the heavy metal called lead gets contaminated in a child’s blood it can show up symptoms like developmental delay, learning difficulties, irritability, loss of appetite, weight loss, fatigue, abdominal pain, vomiting, constipation and hearing loss. But they also said that to be certain it is due to lead poisoning, it is essential to carry a blood test. I think best thing is to get a blood lead level test done for this child”

Later someday, Bindu’s teacher went along with his mother and him to get a blood test done and then took the report to consult a doctor at “The National Poisons Information Centre”. Bindu’s teacher explained the doctor about behavior of Bindu and the blood test. The doctor then reviewed the blood report, checked Bindu and started speaking with the teacher and Bindu’s mother.

“You have done a very wise thing by coming here. Most of the times when someone observes this kind of behavior in a child, they just ignore thinking it’s normal for a child. But, in this case this child does have a lead poisoning”

“What is that doctor?”

“This child’s blood is contaminated with the heavy metal called lead. That’s the reason for most of his behaviors. Mainly weakness in learning. Actually, this child has a weak hearing and this is one of the effects of lead poisoning ”

“Can my child be cured doctor” asked Bindu’s mother crying.

“Yes. The lead content in Bindu’s blood is still very low. Only 15 micrograms per deciliter which means 15 micrograms per one tenth of a blood liter. Actually, it is not healthy to have any amount of lead in blood. Anyway….for the problem in hearing, you will have to consult an ENT doctor. He will probably recommend a hearing aid. Because the damage on nerves cannot be reversed. Also, we can control the toxicity in blood with certain kinds of foods”

“What kinds of food doctor?” Bindu’s mother asked curiously.

“Food that have less amounts of fat and rich in protein, calcium and vitamin C. like cereals such as Mung, chick peas, black eyed beans, dhal, peanuts and so on. Also spinach, milk, yogurt, curd, cheese, green vegetables and fruits. Because when there is lead in blood, if there is a lack of nutrients like iron, calcium and zinc, our body absorbs lead instead of these nutrients. It is also important to keep Bindu away from all possible sources of lead contamination”

“How did he get contaminated doctor?”

“Hmm… take a look at that poster. It clearly shows how anyone can get contaminated with lead. Main source being the lead contaminated paints applied in houses”

“Paint?”

“Yes, why?”

“Bindu’s father is a building painter doctor. Ever since Bindu started to walk, he used to go with his father to assist in painting..” Bindu’s mother replied with tears.

“Is that so? So then Bindu could probably have got contaminated through paint. Lead could be contaminated in some enamel or lacquer that dissolve in thinner or turpentine, floor pints and anti-corrosive paints. Emulsion or paints dissolved in water are now safe except for those applied on walls before 1978s. Of course he must have got contacted with these while helping his father in panting.”

“So how can we identify the paint without harmful levels of lead?”

“Most of the times we can trust the standard certificates… sometimes the producer himself gives the certification, but they cannot be trusted always. Also you must be careful when buying yellow, green, red and orange colour enamel, lacquer or floor  paints that doesn’t’ have a standard certificate.  Today, you can find lead safe paints in any colour even for cheap prices. It’s just because we don’t know these things, we don’t bother to look for.”

“So then doctor, how did his lead got in to Bindu? Is it through his skin?” asked Bindu’s teacher.

“Not only through that. The paint we apply tend to decay with time and starts to peel off or when we deliberately scrape off old paint to apply the new coat, the lead contaminated in paints gets in to the dust and soil. Most of the times children plays on the floor getting dust on their bodies and hands..”

“Then when they put those hands in mouth, lead can get in to their stomach with the dust”

“Exactly.. you understood it well teacher. Also it is a habit of children to put anything on their hand in mouth. In a way that’s how they identify things at younger age. So, if those items or toys contain lead paint in them, these paint chips gets in to them when they chew it. In a child, almost fifty percent of lead in their food, absorbed into blood.. in an adult this amount is only ten percent.”

“I remind of it doctor, when he was small, Bindu used to crawl to wall to peel off loosened paint with his fingers and often eat those paint chips unless we are around. I have washed his mouth several times when I saw him doing this.”

“Hmm. Yes, researchers say that children likes this taste. There are children who has got addicted to eat paint chips. On another hand if Bindu’s father returns home with his working suit, this can bring lead in paints to household environment and then when Bindu cuddles with his father, Bindu can easily get contaminated.”

“No doctor, Bindu’s father wears a different suit for work. After working, he takes a bath and change the suit before he comes home. He even washes his working suit separately.”

“Now, that’s a very good thing.”

“Then doctor, has even Bindu’s father got contaminated with this toxic?”

“Possible. But have to prove with a blood test like this. Also, those who paint cars or gates, welders, workers of metal factories and lead battery factories, gold extractors, workers who demolish buildings, have a higher risk of lead contamination. Usually, when an adult gets contaminated with lead, they show symptoms like high blood pressure, joint and muscle pain, difficulties with memory or concentration, headache, abdominal pain and mood disorders. But often these can be result of another toxic or toxics. So, they have to be proved with a blood test to confirm its because of lead”

“Does this toxic affect on having a child too?”

“Yes. If a man is contaminated with lead, his sperm count can be less and abnormal. Also it can result miscarriage, stillbirth or premature birth in a pregnant women.”

“Then why is there a plate in this poster doctor?”

“The paint applied on plates and cups can be contaminated with lead. Therefore we have to be careful when selecting plates and cups for everyday use. At least that doesn’t have paint in the part that we eat on and put in our mouth. Better alternatives are plain white, glass or stainless steel tableware”

“Do even jewelry contain lead?”

“Hmm… this poster shows the artificial metallic and painted jewelry. Now-a-days many wear these, specially to escape from thieves. But, when we are with a child, better be careful. Because children tend to bite these. Also when they get contacted with the skin over a long period, even adults can get contaminated”

“Why is there a salmon tin in this poster?”

“There are tins that are welded with lead. These are often used in packing paint not salmon or foods though. One of the reasons how paint gets lead. Worst part is, children then use these empty paint tins as toys”

“Even my husband welds small parts with lead at home” said Bindu’s teacher.

“It can be hazardous, unless you do it with a face mask on and in a place well ventilated. But now a days there are conductive glues and other alloys to be used for welding instead of lead”

“Then doctor, if we apply paint on these welded metals? Can it prevent lead contamination?”

“Actually the thing is, even these paints that we call, anti-corrosive, can contain lead. Specially the red colour”

“We always use those paint on window grills of our pre-school. I have often seen children hanging in these to look outside for their parents. Habitually, children bite the grill while hanging”

“That’s the way of children. Best thing would be to apply white anti-corrosive”

“These days almost every pencil comes with red, yellow, green or black paint…. and children use to put these pencils in mouth” said Bindu’s teacher.

“Even in my pre-school we had the same problem. But then I told them pencil chips may generate worms in their stomach. Ever after, they rarely show that habit”

“That’s a great idea!”

“Then doctor, what are the other things that can cause lead contamination in children?” Bindu’s teacher asked enthusiastically.

“Anything that has lead contaminated paint on it, for example school bags, pencil boxes, slippers, shoes, also those swings, seesaws in pre-schools and children’s play grounds can be sources of lead exposure”

“I will find lead free paint next time to apply in the pre-school”

“That’s good. First look for the  standard certification which confirms whether its lead safe. I said the word ‘safe’ because we can only expect it under a certain limit. But not without it at all.. the world has now accepted the limit below 90 ppm or 90 miligrams per one kilo of paint.

“But, how do we recognize?”

“Well, first thing would be to look for the standard. next, there are some self labels that manufactures has put on their own. But, these are not always trustworthy. In the absence of both, better stay away from red, green, yellow and orange colour oil based paints. It would better to wear hand gloves and face mask in applying paints. At least a long sleeved shirt and trouser . You must also keep in mind that it is vital not to scrape off the old paint when you apply the new paint. Because these paint chips and dust can be mixed up in dust and cobwebs in the house or sand in the garden. Best thing is to wash off the peeled paint  if you find it  affecting the new paint coat.  As for the garden, best would be to grow grass to prevent exposure.”

“What about the lead in house dust?”

“That’s a good question. Not only from paint, the house dust can get contaminated with lead from several sources. If you have a lead battery factory or a vehicle painting workshop near the house or if there’s a worker of any of these places or work places I mentioned earlier, the household dust can get lead. You must make sure to clean the house often. At least once a week. Floor, window frames, window seals, door frames, children’s toys and cots should be wiped and cleaned with water. Those wipes then have to cleaned properly and shall not be used for another purpose. Special attention must be given to places where dust accumulates more. Such as corners of the house and underneath the furniture”

“Now only I realize the depth of this matter. In my pre-school, it’s always mothers who come to help in painting furniture and toys of children. Next time, I will make sure all this are followed”

“Now since you mentioned, even toys have to be taken care of.. if it’s a developed country, we would trust the paint in it. They also take a special care for lead and other chemical safety in what they call ‘secondary toys’, like key tags, children’s clothes with painted arts that are not toys but what children play with.  But whatever produced locally can have lead contaminated paints. So, best thing would be to get plain wooden toys and paint it with a lead safe paint. Or else you can order from the manufacturer with the condition that they have to apply lead safe paint. As alternatives, you can use stuffed toys or toys made of hard boards, chip boards or so”

“Then doctor how about pastel chalk and play clay?”

“There are no researches to prove this exactly. But do you know, you can make clay at home with corn starch, baking soda and food coloring? Also, we can always use natural clay instead”

“Yes doctor, what else we had in our time. I remember me and my mother collecting clay from our paddy field to make sculptures at school”

“True..”

“Why does this poster have lipstick?”

Doctor smiled.. “Unfortunately, researchers have found lead in some lipsticks, nail paint or cutex, perfumes and whitening or fairness creams. Specially in lipsticks and nail paints of colors like dark red and brown, shiny products. It seems like applying lip balm is safer than applying lipsticks. Some girls even make lip balms at home. Also there are lipsticks made of natural ingredients. Anyhow, a pregnant women better stay away from these cosmetics. Also children, I have seen parents applying make-up on children too”

“In that case, even we would have to get our blood tested” Bindu’s teacher said worriedly.

“We do like beauty. But in reality, almost all the lipstick we apply ends up in the stomach”

“True doctor, even nail paints, we don’t even notice when it fades off. It may not only be eaten with food but also mixed up when we cook..”

“That reminds me, how many of us take bread or rotee wrapped  in news papers and later eat the bread with the news… even this is lead”

“That means do even news paper ink contain lead?”

“Highly possible. Because in Sri Lanka, we don’t have a regulation to control the lead limit in printing ink. Therefore, we  must keep in mind to wrap food in print less papers, whenever we have to. Some even use news papers to put fried food. Even for this, we better use papers without a print. To carry food, best would be to bring them in a box”

“Are even water bottles hazardous doctor?”

“It’s not lead that you need to be cautious when selecting a water bottle. It’s the type of plastic. For everyday use, you better use a bottle of plastic number 5 or above. It’s not safe to use PET bottles or those we get soft drinks in or water in the market.  After the first use, the chemicals in these bottles tend to melt into the liquid we put in lately. Regarding lead, since there are no pictures in the part contact with water or mouth, there is no big hazard”

“But some children always scratch these stickers when ever their hands are free”

“That’s true and that’s why we must wash their hands well whenever we give them something to eat. Also have to keep their nails short. That’s a good habit not only to stay safe from lead but also from other germs as well”

“Thank you very much for all this information doctor”

“That’s my job and the duty. It’s not only lead. There are other chemicals as well, that we need to stay cautious. Do come in another day with your friends to learn about them too. Just make sure to consult an ENT doctor for Bindu. Also do feed him meals rich in iron, calcium and vitamin C. take special measures to keep him away from all possible lead sources. Don’t forget, lead poisoning is completely preventable




ලෙඩ හදන ලෙඩ් (ඊයම්) [“Lead” is a serious health threat]




බිංදු ලෙඩ වෙලා

බිංදු හිටියෙ නගරබද නිවාස සංකීර්ණයක. එයාගෙ අම්ම පෙර පාසල් ගුරුතුමියක්. තාත්තා තීන්ත ආලේප කරන්නෙක්. බිංදු පුංචි කාලෙ ඉඳන් තාත්තත් එක්ක එයා වැඩ කරන තැනට යන්න පුරුදු වෙලා හිටිය. එයත් ගිහින් තාත්තා තීන්ත ගාන කල් ලඟට වෙලා බලාගෙන ඉන්නවා. තීන්ත දිය කරන්න අත් උදව් දෙනවා, බුරුසු සෝදලා දෙනවා. බිංදුගෙ අම්මා පෙර පාසල් ගිහින් එනකල් බිංදු දවසේ වැඩි හරියක් ගත කලේ එයාගෙ තාත්තත් එක්ක.
පෙර පාසල් යන වයසට ආවම බිංදුට තීන්ත ගාන්න යන්න බැරි උනත් ගෙදර ආව වෙලේ ඉඳන් තාත්තගෙ තුරුලෙන් ගන්න හම්බ උනේ නෑ.
මෙහෙම කාලයක් ගිහින් බිංදු ඉස්කෝලෙ යන්න පටන් ගත්තා. එයා ගොඩක් වෙලාවට හිටියෙ තනියම. බිංදු යාළුවො ආශ්‍රය කරන්න කැමති උනේ නෑ. ගොඩක් වෙලාවට කලේ අනිත් ළමයින්ට හිරිහැර කරපු එක. හුඟක් ඉක්මනට තරහ ගියා. ගුරුතුමිය උගන්නනකොට ඒ ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කලෙත් නෑ. පාඩම් කියාදෙද්දි ඕනවට එපාවට අහගෙන හිටිය. හරියට ඇහෙන් නෑ වගේ. පරීක්ෂණ වලට පුදුම අකමැත්තක් තිබුනෙ. කිසිම විෂයකට හොඳ ලකුණු ගත්තෙත් නෑ. නිතරම පාසල් නෑවිත් ගෙදර හිටියා. පන්ති භාර ගුරුතුමිය දවසක් මේ ගැන බිංදුගෙ අම්මගෙන් ඇහුවා.
“එයාට හරියට බඬේ අමාරුව හැදෙනවා ගුරුතුමී” එයාගෙ අම්මා උත්තර දුන්නා.
“මට හිතෙන්නෙ එයාව ළමා වෛද්‍යවරයෙකුට පෙන්නුවොත් හොඳයි. මේ එයා කනබොන දෙයක් නිසා නෙමේ වෙන්නත් පුළුවන්” ගුරුතුමී මෙහෙම කිව්වත් බිංදුගෙ අම්මට ඒකට යන්න වෙලාවක් තිබුනෙ නෑ.
ගුරුතුමී දවසක් බිංදු ගැන එයාගෙ යාළුවෙක් එක්ක කිව්වා.
“මම මේ ලඟදි දේශනයකට ගියා. ඊයම් විෂ වීම ගැන වැඩ කරන පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය කියල සංවිධානයකින් ඒක කලේ. දරුවන්ට ඊයම් කියන බැර ලෝහය ලේ වලට ගියාමත්, දරුවෙක් වැඩෙන්න ප්‍රමාද වෙනව, ඉගෙන ගන්න දුර්වල වෙනව, කෑම අප්පිරිය වෙනව, බර අඩු වෙනව, බඬේ අමාරුව, නුරුස්සන ගතිය, තෙහෙට්ටු ගතිය එනව, වමනෙ යනව, මලබද්ධය හැදෙනව, කන් ඇහෙනව අඩුයි වගේ ලක්ෂණ පෙන්නනව කියල ඒකෙදි කිව්වා. ඒ වුනාට ඊයම් විෂ වීම කියන එක ලේ පරීක්ෂාවකින් තමයිලු හරියටම කියන්න පුළුවන්. හොඳම දේ ඔය දරුවගෙ ලේ පරීක්ෂාවක් කරන එක”
ගුරුතුමී දවසක් බිංදුගෙ අම්මත් එක්කම එයාගෙ ලේ වල ඊයම් ප්‍රමාණය බලන ලේ පරීක්ෂාවක් කරන්න ආසිරි රෝහලට එක්කගෙන ගියා. ඒ වාර්තාවත් අරගෙන එයාල ඊලඟට කළේ ජාතික ධූලකවේදය හා විෂ තොරතුරු මධ්‍යථායේ වෛද්‍යවරියක් හම්බවෙන්න ගියපු එක. ගුරුතුමී බිංදු ගැනත් රුධිර පරීක්ෂාව ගැනත් වෛද්‍යතුමියට විස්තර කළා. වෛද්‍යවරිය ලේ වාර්තාවත් බලල බිංදුව පරීක්ෂා කරල බිංදුගෙ අම්මටයි ගුරුතුමීටයි කතා කලා.
“ඔයාල කරපු දේ බොහොම හොඳයි. ගොඩක් වෙලාවට මේ ලක්ෂණ දරුවෙක්ගෙ දැක්කම දරුවන්ගෙ හැටි කියල නොසලකා හරින එකයි කරන්නෙ. නමුත් මේ දරුවට ඊයම් විෂ වීමක් නිසයි මේ විදියට හැසිරිලා තියෙන්නෙ”
“ඒ කියන්නෙ දොස්තර නෝනා?”
“මේ දරුවගෙ ලේ වලට ඊයම් කියන බැර ලෝහය ගිහින්. ඒ නිසා තමයි මෙයා පන්තියෙදි ඉගෙන ගන්න ටිකක් දුර්වල. ඇත්තටම මේ දරුවට කන් ඇසීමේ දුර්වලතාවයක් තියෙනවා. මේක ඊයම් විෂ වීම නිසා සිද්ධ වෙන එක දෙයක් විතරයි”
“මගෙ දරුව හොඳ කරන්න පුළුවන්ද දොස්තර නෝන?” බිංදුගෙ අම්ම ඇහුවෙ අඬමින්.
“ඔව්. බිංදුගෙ ලේ වල ඊයම් ප්‍රමාණය තාමත් අඩු මට්ටමකයි තියෙන්නෙ. ලේ ඩෙසි ලීටරයකට ඒ කියන්නෙ ලීටරයකින් දහයෙන් එකකට මයික්‍රො ග්‍රෑම් 15ක් වගේ ප්‍රමාණයක්. ඇත්තටම නම් ඊයම් අංශුමාත්‍රයක් වත් ලේ වල තියෙන්න හොඳ නෑ. කන් ඇහෙන්න නම් දරුවට ශ්‍රවණ අධාරකයක් දෙන්න වේවි. සාමාන්‍යයෙන් ස්නායු වලට වෙන හානිය නැවත යථා තත්වයට පත්වෙන්නෙ නැති තරම්. නමුත් මේ වගේ ඊයම් ප්‍රමාණයකදි බිංදුට දෙන ආහාර වලින් අපිට විෂ පාලනය කරන්න පුළුවන්”
“මොනවගේ කෑමද දොස්තර නෝන?” බිංදුගෙ අම්ම ඇහුවෙ බොහොම උනන්දුවෙන්.
“මේදය අඩු යකඩ, කැල්සියම් සහ විටමින් සී වැඩි ආහාර වර්ග දරුවට දෙනවනම් තමයි හොඳ. මුං ඇට, කඩල කව්පි, පරිප්පු, රටකජු වගේ ධාන්‍ය වර්ග, නිවිති, කිරි, යෝගට්, මුදවපු කිරි, කේජු, කොළපාට එළවලු වගේම පළතුරු වගේ දේවල්. මොකඳ ඇඟේ ඊයම් තියෙද්දි යකඩ, කැල්සියම්, සින්ක් වගේ පෝෂක අඩු වුනොත් මේව වෙනුවට ලේ වලට ඊයම් උරා ගන්නවා. ඒ වගේම ඊයම් ඇඟට යන්න පුළුවන් දේවල් වලින් බිංදුව පුළුවන් තරම් පරිස්සම් කරන්න ඕනි”
“කොහොමද දොස්තර නෝන මේ විස දරුවට ගියෙ?”




“හ්ම්.. අර බලන්න අර පෝස්ටරේ. ඒකෙ පැහැදිලිව පෙන්නල තියෙනව ඊයම් ශරීරගත වෙන්න පුළුවන් දේවල් ගොඩක්..
ප්‍රධානම දේ තමයි ගෙවල් වල ගාන තීන්ත”
“තීන්ත!”
“ඔව් ඇයි?”
“දොස්තර නෝන බිංදුගෙ තාත්තා තීන්ත බාස් කෙනෙක්. බිංදු පුංචි කාලෙ ඉඳන්ම එයත් එක්ක තීන්ත ගාන්න යනවා..” බිංදුගෙ අම්මා කිව්වෙ අඬමින්.
“එහෙමද? එහෙනම් බිංදුට ඊයම් ඇතුළු වුණේ තීන්ත හරහා වෙන්න පුළුවන්. නමුත් මේ කියන්නෙ එක්දාස් නමසීය හැත්තෑ ගනන්වලදී වගේ බිත්ති වල ගාපු පරණ තීන්ත සහ තිනර්, ටර්පන්ටයින් වගේ ද්‍රාවක වල දිය කරල ගාන ලැකර්, එනැමල්, පොළවේ ගාන තීන්ත, මළ නොබැඳෙන තීන්ත වගේ ඒව… ඔව් ඉතින් තීන්ත ගානවනම් අනිවාර්යයෙන්ම මේව අතගැටෙනවනෙ”
“ඉතින් අපි කොහොමද අපි ගාන තීන්ත වල ඊයම් නැහැ කියල අඳුරගන්නෙ?”
“ගොඩක් වෙලාවට අපිට ප්‍රමිති සහතික ගැන විස්වාසය තියන්න පුළුවන්.. සමහර වෙලාවට නිශ්පාදිතයමත් සහතික කරනවා.. ඒත් ඒවා සියයට සියයක්ම නිවරදි නෑ. ඒ වගේම තත්ව සහතිකයක් නැති කහ, කොළ, රතු, තැඹිලි වගේ පාටවල එනැමල්, ලැකර්, පොළවේ ගාන තීන්ත, මළ නොබැදෙන තීන්ත ගැන පරිස්සම් වෙන්න ඕනි. අද වෙනකොට ඊයම් නැති තීන්ත වර්ග ඕනි පාටකින් අඩු මිලට වුනත් ගන්න වෙළදපොළේ තියෙනවා. අපි නොදන්නකමටයි ඒව ගන්නෙ නැත්තෙ”
“එතකොට දොස්තර නෝන බිංදුට ඊයම් යන්න ඇත්තෙ මේ තීන්ත වල තියෙන ඊයම් හම හරහා ඇඟට ඇතුල් වෙලාද?” බිංදුගෙ ගුරුතුමී ඇහුව.
“ඒ විතරක් නෙමෙයි. අපි ගාන තීන්ත කාලයක් යද්දි පතුරු ගැලවිලා යනවා. ඒ වගේම අලුතින් තීන්ත ගාන්න බිත්ති සූරනකොට පරණ තීන්ත වල තියෙන ඊයම්, දූවිලි වලට එකතු වෙනවා. ගොඩක් වෙලාවට පොඩි ළමයි ඉන්නෙ බිම. ඉතින් එයාලගෙ අත්වල, ඇඟේ, දූවිලි ගෑවෙනවා”
“ඊට පස්සෙ අත් කටේ දානකොට දූවිලි හරහා ඊයම් බඩට යනවා”

“අන්න හරි. ගුරුතුමීට තේරුණා. ඒ වගේම පොඩි ළමයින්ගෙ පුරුද්දක් තමයි ඕනිම දෙයක් කටේ දාන එක. එතකොට එයාලගෙ සෙල්ලම් බඩු වල ඊයම් තියෙන තීන්ත ගාල තිබ්බොත් හපද්දි මේ තීන්ත පතුරුත් එක්ක ඊයම් බඩට යනවා. දරුවෙක්ගෙ බඩට ඊයම් ගියාම ඒකෙන් සියයට පනහක්ම ලේ වලට උරා ගන්නව. වැඩිහිටියෙක්ගෙ මේ ප්‍රමාණය සියයට දහයක් විතරයි”
“අනේ දොස්තර නෝන බිංදු පුංචි කාලෙ එයාගෙ වැඬේම බිත්තියට දණ ගාගෙන ගිහින් ගැලවෙන තීන්ත සූරන එක. සමහර වෙලාවට ඒව කටෙත් දානවා”
“ඔව් පර්යේෂකයො කියන විදියට දරුවො මේ රසට කැමතියි. ඒ නිසා තීන්ත පතුරු කන්න ඇබ්බැහි වුන දරුවොත් ඉන්නවා. ඒ වගේම බිංදුගෙ තාත්ත හවසට වැඩ ඇරිල ගෙදර එන්නෙත් වැඩ කරන ඇඳුම් පිටින්ම නම් ඇදුම් වලින් තීන්ත වල තියෙන ඊයම් ගෙදරට එන්න පුළුවන්. ඒ වගේම මෙහෙම වැඩ කරන අයත් එක්ක දරුවො ගෙදරට ආපු ගමන්ම ඇඟේ දැවටෙනකොට දරුවන්ට මේ විස යන්න පුළුවන්”
“නෑ දොස්තර නෝන බිංදුගෙ තාත්ත වැඩ කරද්දි අඳින්නෙ වෙනම ඇඳුමක්. එයා වැඩ ඉවර වුනාම, නාල, ඒක මාරු කරගෙන තමයි ගෙදර එන්නෙ. ඒ ඇඳුම් සෝදන්නෙත් එයා වෙනම”
“අන්න ඒක බොහොම හොඳ දෙයක්”
“එතකොට දොස්තර නෝන බිංදුගෙ තාත්තටත් මේ විස ගිහින් ඇත්ද?”
“බිංදුගෙ තාත්තට වගේම වාහන, ගේට්ටු ටින්කරින් කරන අයට, ඊයම් උණු කරන , ආලේප කරන, පාස්සන අයට සහ යකඩ හා වානේ උණු කරන අයට, ඊයම් බැටරි කර්මාන්තශාලා වල වැඩකරන අයට, රත්‍රන් නිස්සාරණය කරන අයට, ගොඩනැගිලි ඉවත් කිරීම වගේ රැකියා කරන ඕනම කෙනෙකුට ඊයම් ශරීරගත වීමේ අවධානම තියෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් වැඩිහිටියෙකුට ඊයම් ඇතුළු වුනාම අධි රුධිර පීඩනය, උදරාබාධ, හන්දි වේදනාව, මාංශ පේෂි වේදනාව, හිසරදය, අමතකවීම, මානසික ක්‍රියාකාරීත්වය අඩුවීම වගේ රෝග ලක්ෂණ පෙන්වනවා. නමුත් මේව වෙන හේතු නිසාත් එන්න පුළුවන් නිසා ඊයම් විසවීමක්මයි කියල ස්ථීරවම කියන්න අමාරුයි. ඒක හරියටම කියන්න නම් මේ වගේම ලේ පරීක්ෂාවක් කරන්න වෙනවා”
“එතකොට දොස්තර නෝන මේ විස දරුවෙක් ලැබෙන්නත් බලපානවද?”

“ඔව්. ඊයම් ලේ වලට ගිහින් තියෙන පිරිමි කෙනෙක්ගෙ ශුක්‍රාණු අසාමාන්‍ය වෙන්න වගේම ගණනින් අඩු වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ගැහැණු කෙනෙක්ට ගබ්සාවීම්, නොමේරූ දරු උපත්, මළ දරු උපත්, අඩු බර දරු උපත් වගේ දේවල් වෙන්න පුලුවන්”

“එතකොට මේ පෝස්ටරයෙ පිඟානක් ඇඳල තියෙන්නෙ ඇයි දොස්තර නෝන?”
“පිඟන් කෝප්ප වලත් ගාන තීන්ත වල ඊයම් තියෙන්න පුළුවන්. ඒකයි. ඒ නිසා අපි පරිස්සම් වෙන්න ඕනි හැමදාම කන පිඟන් කෝප්ප තෝර ගනිද්දි අඩු තරමින් අපි කෑම කන කොටසෙ කට තියල බොන කොටසෙවත් තීන්ත නොගාපු පිඟන් කෝප්ප තෝරගන්න. තනි සුදු පෝසිලේන්, වීදුරු, බෙලෙක් වලින් හදල තියෙන පිඟන් භාණ්ඩ මේ වෙනුවට හොඳ විකල්ප”
“ආභරණ වලත් ඊයම් තියෙනවද?”
“හ්ම්.. මේ පෙන්නල තියෙන්නෙ ලෝහමය කෘතීම ආභරණ. දැන් කාලෙ නම් ගොඩක් අය මේව දානව තමයි. නමුත් දරුවොත් එක්ක ඉන්නකොට මේ ගැන ටිකක් හිතන්න ඕනි. පුංචි දරුවො මේව හපනව. ඒ වගේම නිතර හමේ ගෑවෙනකොට වැඩිහිටියන්ටත් මේවයෙ තියෙන ඊයම් ශරීරගත වෙන්න පුළුවන්”
“එතකොට දොස්තර නෝන ඔය චොක්ලට් ඔතල තියෙන්නෙත් ඊයම් කොළ වල නේද?”
“නෑ නෑ ඒක වැරදි ව්‍යවහාරයක් විතරයි. ඇත්තටම මේ තියන්නෙ ඇලුමිනියම්, ඇලුමිනියම් තවරපු ප්ලාස්ටික් වර්ග වගේ දේවල්. පාට නිසයි අපි ඊයම් කොළ කියන්න පුරුදු වෙලා තියෙන්නෙ. කෑම අසුරණ වල ප්‍රමිතියක් විදියට කිසිම බැර ලෝහයක් යොදා ගන්න බෑ. හැබැයි ඊයම් වලින් පාස්සපු ටින් තියෙනවා. සමහරවිට මේව තීන්ත අසුරන විදියට භාවිතා කරනවා. ඒ හරහා තීන්ත වලට ඊයම් එනව විතරක් නෙමෙයි මේ හිස් ටින් දරුවො සෙල්ලම් කරන්න ගත්තමත් ඒ හරහා දරුවන්ට ඊයම් ශරීරගත වෙන්න පුළුවන්”
“අපේ මහත්තයත් ගෙදර ඊයම් වලින් පාස්සන වැඩ කරනව”
“ඒක බොහොම භයානක දෙයක්. අඩුතරමින් හොඳින් වාතාශ්‍රය තියෙන තැනක නහය ආවරණය කරගෙන අත්වැසුම් දාල ඒක කරන්න ඕනි. එත් දැන් ඊයම් වෙනුවට වෙන පාස්සන මිශ්‍ර ලෝහ වගේම සන්නායක මැලියම් වර්ගත් තියෙනවා”
“එතකොට දොස්තර නෝන, මලකඩ කන්නෙ නැතිවෙන්න ගාන තීන්ත වලත් ඊයම් තියෙනවද?”
“ඔව්. විශේෂයෙන්ම රතු පාට”
“අපේ පෙර පාසලේ දැල් වලට අනිවාර්යයෙන්ම ඒ තීන්ත ගානවා. ගොඩක් දරුවො මේකෙ එල්ලිලා එළියෙ ඉන්න අම්මල දිහා බලාගෙන ඉන්නව මම දැකල තියෙනවා. ඒ මදිවට සමහරු ඒක හපනවා”
“ඒ ඉතින් දරුවන්ගෙ හැටිනෙ. හොඳම දේ සුදුපාට මළ නොබැඳෙන තීන්ත වර්ගයක් ගාන එක”
“දැන් කාලෙ හැම පැන්සලක්ම වගේ එන්නෙ කහ, රතු, කොළ පාටවල් වලින්.. දරුවන්ගෙ වැඬේම පැන්සල් කටේ දාන එක”
“මම නම් දරුවන්ව භය කරල තියෙන්නෙ පැන්සල් කෑවොත් බඬේ පණුවො හැදෙනව කියල. ඒ නිසා අපේ පෙර පාසලේ ළමයි නම් හරි අඩුවෙන් පැන්සල් කන්නෙ”
“ඒක හොඳ අදහසක් තමයි”
“එතකොට දොස්තරනෝන තව මොනවයින්ද දරුවන්ට ඊයම් එන්න පුළුවන්?” බිංදුගෙ ගුරුතුමී ඇහුවෙ ගොඩක් උනන්දුවෙන්.
“ඊයම් අඩංගු තීන්ත ගාපු ඕනිම දේකින් ඊයම් ශරීරගත වෙන්න පුළුවන්. පාසල් බෑග්, පැන්සල් පෙට්ටි, සෙරෙප්පු, සපත්තු ඒ වගේම ළමා උද්‍යාන වල පෙර පාසල් වල තියෙන ඔන්චිල්ලා, සී සෝ වගේ සෙල්ලම් උපකරණ වලට ගාල තියෙන ඊයම් සහිත තීන්ත වලින් උනත් දරුවන්ට ඊයම් ශරීරගත වෙන්න පුළුවන් ”
“අනිත්පාර නම් පෙර පාසලේ පින්තූර වලටයි සෙල්ලම් උපකරණ වලටයි තීන්ත ගාද්දි ඊයම් නැති තීන්තම හොයා ගන්න ඕනි”
“ඔව්. හොඳට හොයල බලන්න තීන්ත වල ප්‍රමිති සහතිකයක් තියනවද කියල. විශේෂයෙන්ම රතු, කොළ, කහ, තැඹිලි වගේ පාටවල ලැකර්, එනැමල් තීන්ත ගන්න කොට. ඒ වගේම අලුතින් තීන්ත ගානව නම් පරණ තීන්ත සූරන්න යන්න එපා. එතකොට පරණ තීන්ත වල ඊයම් තිබුනොත් ඒවා දූවිලි වලට යන්න පුලුවන්. ඒ වගේම මිදුලෙ වැලි වලට. පතුරු ගැලවුනු තීන්ත පුලුවන් තරම් සෝදලම තමයි අයින් කරන්න ඕනි. මිදුලට නම් කරන්න තියෙන්නෙ තණ කොළ වවන එක. ඒකෙන් තින්ත පතුරු ආවරණය වෙනවා. ඒ වගේම තින්ත ගානකොට අත් වැසුම් දාල නහය වහගෙන කරන්න ඕනි. ඒ නැත්නම් අඩු තරමින් අත් දිගට කමිසයක් ඇඳල දිග කලිසමක් වත් අඳිනවනම් තමයි හොඳ”
“දැන් බැලුවම ඊයම් නැති දෙයක් නෑ නෙ”
“ඒ වගේ තමයි. අපි හැම දෙයක් ගැනම ගොඩක් හොයල බලන්න ඕනි. දියුණු රටවල නම් තීන්ත වලට ප්‍රමිතියක් තියන නිසා බය නැතුව ඕනිම සෙල්ලම් බඩුවක් අරන් දෙන්න පුළුවන්. ඒ විතරක් නෙමේ කී ටැග්, පින්තූර ඇදපු දරුවන්ගෙ ඇඳුම් වගේ දේවල් වුනත් යුරෝපා රටවල් වලට අපනයනය කරද්දි ඊයම් ප්‍රමාණය බැලීම අනිවාර්යයයි. මේවා දරුවන්ගෙ ද්විතියික සෙල්ලම් භාණ්ඩ විදියටයි සලකන්නෙ”
“අපි පෙරපාසලට නිතරම සෙල්ලම් බඩු ගන්නවා. ඒවත් වැඩිපුරම රතු, කොළ, කහ වගේ පාටවල ඒව තමයි”
“ඒකට කරන්න පුළුවන් හොඳම දේ තමයි තීන්ත නොගාපු භාණ්ඩ අරගෙන ඊයම් රහිත තීන්ත අරන් ගා ගන්න එක. නැත්නම් සෙල්ලම් බඩු හදන කෙනාට ඒ විදියට දෙන්න කියන්න පුළුවන්. ඒ වගේම තීන්ත නොගාපු මයිල් ගැලවෙන්නෙ නැති පුරවපු සත්තු, බෝඞ් වර්ග වලින් හදපු දේවල් වගේ සෙල්ලම් බඩු දරුවන්ට දෙන්න පුළුවන්”
“එතකොට දොස්තර නෝන පැස්ටල්, ක්ලේ වලත් ඊයම් තියෙද?”
“තවම නම් ඒවයේ ඊයම් තියනව කියල හම්බවෙලා නෑ. එත් දන්නවද ක්ලේ වෙනුවට ස්වභාවික මැටි භාවිතා කරන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ක්ලේ ගෙදර හදාගන්නත් පුළුවන්. ”
“එතකොට දූවිලි වල ඊයම් තිබුනොත්?”
“ඔව්, ඊයම් තියෙන තීන්ත වලින් විතරක් නෙමේ, ඊයම් බැටරි හදන වැඩ පලක්, වාහනවල තින්ත ගාන තැනක් ලඟ ගෙදර තියනවනම් ඒ වගේ තැනක වැඩ කරන කෙනෙක් ගෙදර ඉන්නවනම් ගෙදරක දූවිලි වල ඊයම් තියෙන්න පුළුවන්. කොහොමත් පොඩි ළමයෙක් ඉන්න ගෙදරක් නම් අඩුම තරමින් සතියකට සැරයක් වත් ගෙදර පොළව, ජනෙල්, ජනෙල් පඩි, උළුවහු, දරුවන්ගෙ සෙල්ලම් බඩු, තොටිලි වතුරෙන් පිහිදාල සෝදනවනම් තමයි හොඳ. ඒ වගේම පිහින්න ගන්න රෙදි කෑලි වුනත් හොඳට පිරිසිදු කරන්න ඕනි. ගොඩක් වෙලාවට දූවිලි එකතු වෙන්නෙ ගෙදර මුළුවල එහෙමත් නැත්නම් ගෘහ භාණ්ඩ යට. ඒ තැන් අනිවාර්යයෙන්ම පිරිසිදු කරන්න ඕන”
“එතකොට මෙතන තොල් ආලේපන ඇඳල තියෙන්නෙ ඇයි දොස්තර නෝන?”

වෛද්‍යවරිය සිනාසුනා.. “අවාසනාවට වගේ තොල් ආලේපන, නිය ආලේපන, සමහර විලවුන් වර්ග, ක්‍රීම් වර්ග වල ඊයම් හොයාගෙන තියෙනවා. විශේෂයෙන්ම තද රතු, දුඹුරු වගේ පාටවල දිලිසෙන තොල් ආලේපන නිය ආලේපන වල ඊයම් තියෙන්න පුළුවන් සම්භාවිතාව වැඩියි. සමීක්ෂකයො නම් කියන්නෙ තොල් ආලේපන ඒ කියන්න ලිප්ස්ටික් වලට වඩා ලිප් බාම් ගාන එක වඩා ආරක්ෂිතයි කියල. ඒ වගේම ස්වභාවික අමුද්‍රව්‍ය වලින් හදපු තොල් ආලේපන හොයාගන්න පුළුවන් නම් හොඳයි. ඒ කොහොම වුනත් දරුවෙක් ලැබෙන්න ඉන්න කෙනෙක් මේ වගේ නිෂ්පාදන පුළුවන් තරම් අඩුවෙන් පාවිච්චි කරනවනම් තමයි හොඳ ඒ වගේම දරුවන් මේව ගාන එකෙන් වළක්වන්න ඕනි”
“එහෙනම් අපෙත් ලේ වල ඊයම් බලන්න වේවිනෙ”
“ඔව් ඉතින් අපි ලස්සනට කැමතියි නම් තමයි. නමුත් අපි ගාන තොල් ආලේපන වැඩි ප්‍රමාණයක් අන්තිමට නතර වෙන්නෙ බඩෙන්නෙ”
“ඇත්තටම ඉතින් නිය ආලේපන ගෑවහමත් දන්නෙත් නැතිව මැකිල යනවනෙ. අපි කන බොනකොට විතරක් නෙමෙයි උයන පිහන ඒවටත් මේව එකතු වෙනව ඇතිනෙ”
“ඒක හරි… කෑම ගැන කියනකොට මතක් වුනේ අපි කී දෙනෙක් ඉන්නවද පත්තර කොළ වල නිකන් පාන්, රොටී වගේ දේවල් ඔතාගෙන යන. ඊට පස්සෙ කෑම කන්නෙ පත්තරේ විස්තරෙත් එක්ක.. මේවත් ඊයම් තමයි”
“ඒ කියන්නෙ දොස්තර නෝන මුද්‍රණය කරන්න ගන්න තින්ත වලත් ඊයම් තියනවද?”
“තියෙන්න පුලුවන්, මොකද අපේ රටේ මේවට තවම ප්‍රමිතියක් නැහැ. කෑම ඔතද්දි ඒ නිසා මුද්‍රණය කරපු නැති කොළ ගන්න ඕනි. හොඳම දේ තමයි පෙට්ටියක කෑම ගෙනියන එක”
“එතකොට ඔය දරුවන්ගෙ වතුර බෝතල්? ඒවයෙත් පින්තූර ඇඳල තියෙනවනෙ”
“වතුර බෝතල් තෝර ගනිද්දි නම් වැඩිපුර පරිස්සම් වෙන්න ඕනි ඒකෙ ප්ලාස්ටික් වර්ගය ගැන. ප්ලාස්ටික් වර්ගය 5 හෝ ඊට වැඩි වර්ගයකින් හදපු බෝතල් තමයි දිනපතා වතුර ගෙනියන්න සුදුසු. අපි ඔය පාවිච්චි කරන බීම බෝතල් ඒකට සුදුසු නෑ. පින්තූර නම් වතුර ගෑවෙන කොටසෙ නැති නිසා ලොකු අවදානමක් නෑ”
“එත් සමහර දරුවන්ගෙ වැඬේම නිකන් ඉන්න වෙලාවට ඔය රූප නියපොත්තෙන් ගලවන එක”
“ඒක ඇත්ත, හැම වෙලේම කෑමක් අතට දෙනකොට දරුවන්ට සබන් දාල අත් සෝදන්න පුරුදු කරන්න ඕනි. ඒ වගේම නිතරම එයාලගෙ නියපොතු කොටට කපල තියන්න ඕනි. ඒක ඊයම් විතරක් නෙමේ තවත් විස ගොඩකින්ම ආරක්ෂා වෙන්න පුළුවන් හොඳ පුරුද්දක්”.
“දොස්තර නෝනට ගොඩක් ස්තුතියි මේ විස්තර අපට කියල දුන්නට”
“ඒක ඉතින් මගේ රාජකාරිය වගේම යුතුකමනෙ. ඊයම් විතරක් නෙමෙයි අපි පරිස්සම් වෙන්න ඕන කරන තවත් රසායනික ජාති ගෙදර හැංගිලා තියෙනවා. ඒව ගැන කියල දෙන්න තවත් දවසක කට්ටියත් අඬගහගෙනම එන්න. මතක් කරල බිංදුව උගුර කණ නාස පිළිබඳ වෛද්‍යවරයෙකුට පෙන්නන්න. ඒ වගේම මම කියපු විදියට යකඩ, කැල්සියම්, විටමින් සී තියෙන ආහාර වර්ග දෙන්න. ඒ වගේම ඊයම් එන්න පුළුවන් හැම විදියකින්ම එයාව පරිස්සම් කරන්න… අමතක කරන්න එපා ඊයම් විෂ වීම කියන්නෙ සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්ව ගන්න පුළුවන් දෙයක්

කතෘ: චලනි රූබසිංහ




If so….. (why are we still relying on non-renewable energy?)




Going through old newspapers gives a pleasure of sinking yourself in the news of old times. It is a surprise sometimes to see that the old time discoveries have not brought the change where necessary.

In October 2009, a reporter quotes a statement from Former Prime Minister Ratnasiri Wickramanayaka on using sugar cane to produce ethanol and electricity. Citing the use of ethanol in powering vehicles in Brazil he had drawn the need of research to be done on finding the ability of sugar canes in producing ethanol. Also on using the dry pulpy residue left over in sugar production to generate electricity.




http://www.csrsugar.com.au/csr-sugar/about-sugar/

Later in 2010, Dr. P.G. Rthnasri, of the Department of Chemical and process Engineering, University of Moratuwa has announced the successful results in testing bio-methane

https://www.youtube.com/watch?v=1HIfCb4Opcw

as a fuel on three-wheelers, made out of bio-degradable resources. It was said that they used the waste generated in students’ canteens and water hyacinth from Bolgoda Lake to form the gas which was then purified to remove CO2 and then stored the compressed gas. However, a similar system is now being used in household cooking purpose.

May 2010, Dr. Sandya Gunawardena, of the Department of Chemical and process Engineering, University of Moratuwa has announced the successful completion of the study on using bio-diesel produced from rubber seed oil by using a three wheeler on test drive. It was said that this oil can be used in any diesel engine to a proportion. Furthermore, the research team have tested using waste cooking oil into bio-diesel which was a pilot project by that time.

In March 2010, it was a full page advertisement, the discovery of petrol made out of waste plastic and polythene by Mr. Ananda Withanage.

http://www.tisrilanka.org/black-gold-from-waste/

It was the plan at that time to provide 43 000 three wheelers with petrol made out of polythene and plastic to run 150 km per day. May be, it would have been the emissions that stopped the implementation of this project.

However, it all definitely brings the question on “why the alternative bio-fuel is not in use?”, which is a topic that worth bringing back on stage….




Toxic chemicals in food




Are you aware that food can be a source of toxic chemicals?

With the current trend of using and emitting toxic chemicals, we can never be certain that our food is completely free of any pollutant. From the very beginning, farmers apply weedicides to the fields, then grow vegetables, fruits, rice, nuts and crops of all kinds. Followed by series of pesticides.  Then after harvesting, more chemicals are added for conservation. Then in processing, more and more chemicals are added to give color, enhance the taste and texture, to smell better, and many more qualities that make us greedy to eat them. All these chemicals end up in our stomach.

To make things worse, all those toxic chemicals emitted to atmosphere are directly absorbed by plants or they then contaminate water or soil through rain and are absorbed by roots with water. All those chemicals that are released to water bodies, are either consumed with water itself or after they have been absorbed by trees. Those chemicals released to soil directly, once again are consumed with water or food. All these in addition to inhalation or absorption through skin…




Forget the world, let’s think of our own house. This may not be the situation for all, but majority of Sri Lankans living in Sri Lanka. Yes it is and I know it for sure. People who grow crops in economic scale, definitely use weedicides and pest controls, then they throw the bottles often in open space like under a banana tree, at the field itself or at the river/ canal bank. These are then washed off either to the water, soil or both.

Cockroach sprays are applied into the sink at the night and put cups and other cooking ware to that same sink in the morning. Use the spray bottle while cooking and store them in the kitchen itself for easy access. Won’t this end up in our stomach or on our skin???

Pathogens in food

http://iso22000resourcecenter.blogspot.it/2014/08/food-microorganisms-food-poisoning-i.html

Often food poisoning occurs due to pathogenic microorganisms in food. One famous case is the Clostridium botulinum poisoning through canned food. According to WebMD, there are about 250 types of diseases caused by pathogenic microorganisms such as bacteria and virus [5]. Through meat, eggs, fish, vegetables, processed food, water and unpasteurized milk contaminated with these pathogens. Also through infected people and animals.  

What these toxic chemicals and pathogens can do to us?

One may say, “well, even though we are exposed to all these chemicals aren’t we livings safely..” well, may be for you.. but for the rest of the world it is not so. It says that 7.6 million people die from cancer worldwide every year. Amongst, 4 million people are aged between 30 to 69 years [1]. In 2013, more than 47,000 Americans died from kidney disease [2]. Some 10% of the population worldwide is affected by chronic kidney disease (CKD), and millions die each year because they do not have access to affordable treatment [2]. About Mercury poisoning, well, Minamata incident sets the most famous example in methyl mercury poisoning through fish. Yet, to be certain if necessary,  “Over the limit”, a report on mercury contamination through fish further proves on methyl mercury contamination, by indicating 22 out of 24 contamination cases among heavy fish consumers in United States [3].  The numbers may vary, but the facts remain the same.

A very interesting report says that according to the World Health Organization, “At least 600 million people, or 1 in 10 worldwide, fall ill from contaminated food each year and 420,000 die, many of them are young children”. Furthermore, according to United Nations Agency, “Food-borne diseases – caused by bacteria such as salmonella, viruses, parasites, toxins and chemicals, mostly cause temporary symptoms such as nausea, diarrhoea and vomiting. But they can also cause longer-term illnesses including cancer, kidney or liver failure, brain disorders, epilepsy and arthritis” [4].

Oops..

Well, I guess little awareness can save us from things being worst. Also there are natural ingredients that can be used in our day-to-day life to reduce the effect of toxic chemicals. They include herbal teas, natural food additives, herbal drinks (“Kanda”), leafy vegetables, etc.

Contaminants in food

Let’s hold a shield to the sword. No matter how contaminated your food is, you still need to consume some food for a living. So, the first thing would be to know what kind of contaminants can be served in your plate.

  • Pesticide, weedicide, insecticide residues
  • Food additives such as Monosodium glutamate (Ajinomoto)
  • Heavy metals such as Mercury, POPs, Lead, Arsenic, Cadmium,.. etc.
  • Micro pathogens such as Listeria, Salmonella, Clostridium botulinum,…etc
  • Other chemicals such as carbide

In order to prevent this becoming a longer article to read, I will add details on each of these contaminants separately. But, as for the measures to prevent contamination, given below are some very basic steps that would prevent you from ingesting all these harmful chemicals.

What can we do?

  • Wash your vegetables thoroughly with flowing water before preparation.
  • Avoid eating the peels of vegetables and fruits whenever possible.
  • Allow veggies and fruits to be in the open air for sometime before you store them in the refrigerator. This can help to get rid of volatile pesticide residues in them.
  • Try gardening.. at least leafy vegetables can be supplied from your own garden.
  • Avoid eating fish and meat raw. Cook them properly before consumption.
  • Avoid fatty parts of meat and fish, like the skin.
  • Avoid eating the gut, gills and heads of fish. Because the adipose tissues in the head and other parts involved in food consumption stores most of the fat-soluble pollutants as well as heavy metals.
  • Always check for the expiry date when buying.
  • In order to avoid bad E-numbers/ food additives, go for the label. In some countries, they mention in the label that “these additives can cause adverse effects on children”.
  • When buying pre-cooked or canned food, make sure the can is not damaged or rusted, as damages in aluminum cans can contaminate the food. Also once opened do not store or refrigerate them in the can itself. If you get a foul smell or see milky liquids in food, throw them away without even tasting!
  • Always store cooked food in the refrigerator, better within 2 hours of cooking. When consuming leftover foods or pre-cooked food, heat until they are steaming hot.

I just wonder how many of these you’ll actually remember after closing this page. The list is even longer!  Yet, I made it short. So that anyone can digest as much as possible in order to stay away from “bad guys”.

Reference

  1. World Cancer Day 2013 – Global Press Release. http://www.worldcancerday.org/world-cancer-day-2013-global-press-release (Accessed January 2017).
  2. Fast facts, National Kidney foundation.  https://www.kidney.org/news/newsroom/factsheets/FastFacts (Accessed January 2017).
  3. Groth, E., Over the limit, Mercury policy project, 2008.  http://mercurypolicy.org/wp-content/uploads/2008/12/mppoverthelimit.pdf (Accessed January 2017).
  4. Food poisoning kills 420,000 people a year worldwide, says WHO report, Independent. http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/food-poisoning-kills-420000-people-a-year-worldwide-says-who-report-a6759596.html (Accessed January 2017).
  5. How to Prevent Food Poisoning. http://www.webmd.com/food-recipes/food-poisoning/preventing-food-poisoning#1  (Accessed February 2017).

Bibliography




Microbeads- what? why? how?




What are Microbeads?

These are tiny granules (1 mm to 0.1 µm) that vary in shape, density, chemical composition, formation and function. [1]

They are found in;




  • Scrubs
  • Toothpastes
  • Shower gels
  • Cleansers
  • Cleaning products
  • Printer toners
  • Plastic blasting
  • Anti-slip applications
  • Anti-block applications
  • Medical applications

Industrial applications such as;

  • Oil and gas exploration
  • Textile printing
  • Automotive molding

Microbeads or microplastics?

“Microplastics” are plastic matter found in water and soil, that are less than 5 mm in size. This may take different shapes [2]. This includes microbeads. In other words all those plastics and polythene dumped in to the sea and oceans that undergoes weathering and tattering eventually become microplastics. Yet, microbeads are anthropogenic. They are man-made and released to the environment as micro particles.

This article will focus on microbeads.

Why is it considered a pollutant?

As of any pollutant in water even these tiny plastic pieces contaminates the environment. Most of these products are washed down the sink. These then flows through drainage systems and ends up in water bodies like lakes, rivers and the ocean.

In water bodies they separate into layers according to the density. Light weighted or low density microbeads/ microfibers  float on the surface where as high density ones mix with sediments and the rest, in the middle of the water body according to their weight.

These particles are mainly non-degradable. As of any plastic, it retains in the environment for a long long time. What’s worse is that they even adsorb other chemical pollutants into their tiny bodies. Like Persistent Organic Pollutants (POPs), that are already present in water. So, may it be a human, fish, bird or any animal that ingest these tiny particles ingest another bunch of chemicals too [1].

Human ingestion

A study by  Tanaka and Takada on “Microplastic fragments and microbeads in digestive tracts of planktivorous fish from urban coastal waters” proves that these beads, fibers and even plastic fragments can be accumulated in fish. The fish they have used in this study is, Japanese anchovy (Engraulis japonicus), a fish that feeds and hangs around in surface and subsurface levels of the oceans. The results says that 77% of the samples contained plastics. Out of that 7.3% were microbeads and  5.3% were filaments. The rest composed of other plastics such as polythene and foams [3].

Another study on Blue fin tuna (Sinhala: Balaya) shows that gut content had particles of microplastics that came from its pray, myctophid fish [4]. On the same phenomenon, any predative fish can be contaminated with microbeads.

What would your chance of eating one of these fish be?

Anyhow, no research was found on direct connection between microbeads ingestion and  ingestion of other chemical pollutants adsorbed into these microbeads, which is highly possible.

This also reveals the fact that microbeads are present in ocean waters. Which means even your salt can contain these particles!!!! How about keeping a microscope in the kitchen???

Sea food fried rice, sea food pizza, pasta, spegeti, noodles, almost anything made out of seafood are  delicacies among many people. Prawns, squids, octopuses can easily get these particles ingested through their pray animals. Bivalves such as oysters, clams, mussels, .. etc are filter feeders that filters the water to obtain their meal. Thus they can easily ingest and accumulate Microbeads in their gut.

How to prevent?

Well, it’s easy. Cut the source..stop using these ex-foliating items such as Scrubs, Shower gels, Cleansers.., etc. That will cut a greater portion of the contamination. How much you may ask,

According to; Napper and Thompson [5] microbeads incorporated in personal care products as ex-foliants varied somewhere around 137,000 to 2,800,000 per 150ml bottle. It is also reported that some products that are used on a daily basis could release about 94,500 microbead particles per application, to household waste water [5].

Even if we stop dumping microbeads to water bodies today, microbeads already in the water and sediments of rivers, lakes, seas and oceans today, will remain there for another 100 years or so.

How can you identify whether your product contains microbeads? 

I found one in a facial scrub..

All the beads in products are NOT microbeads. There are other degradable chemicals too. To identify correctly, read the “Ingredients” section and look for names; polyethylene (PE), polypropylene (PP), polyethylene terephthalate (PET), polymethlyl methacrylate (PMMA) or nylon [6].

It’s simple and also allows you to be a contributor towards a healthy environment, until laws are set and implemented.

It is essential to take measures to bring up rules and regulations to reduce and eventually ban microbeads in products.

In addition, the efficiency of water purification systems should be enhanced to remove microbeads and microfibers from household water supply systems.

References

  1. Microbeads – A Science Summary, https://www.ec.gc.ca/ese-ees/ADDA4C5F-F397-48D5-AD17-63F989EBD0E5/Microbeads_Science%20Summary_EN.pdf (Acessed January 2017).
  2. What are microplastics?, NOAA,  http://oceanservice.noaa.gov/facts/microplastics.html  (Acessed January 2017).
  3. Tanaka, K., Takada, H., Microplastic fragments and microbeads in digestive tracts of planktivorous fish from urban coastal waters, Scientific Reports, 2016; doi:10.1038/srep34351. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5043373/ (Accessed January 2017).
  4. Young, J.W., Lamb, T.D. Le D, Bradford, R.W., Whitelaw, A.W., Feeding ecology and interannual variations in diet of southern bluefin tuna, Thunnus maccoyii, in relation to coastal and oceanic waters off eastern Tasmania, Australia. Environmental Biology of Fishes, 1997, 50: 275–291.
  5. Napper, I. E. Thompson, R. C., Characterisation, Quantity and Sorptive Properties of Microplastics Extracted From Cosmetics. Marine Pollution Bulletin (in press), 2015.
  6. Plastic Microbeads:  Ban The Bead!, http://storyofstuff.org/plastic-microbeads-ban-the-bead/ (Accessed January 2017)

Bibliography

  1. Ecologically relevant data are policy-relevant data (Microplastics reduce fish hatching success and survival) https://static1.squarespace.com/static/55b29de4e4b088f33db802c6/t/575897eac6fc08df251b2c54/1465423853163/Rochman+Science+2016.pdf (Accessed January 2017).
  2. Reisser, J., Shaw, J., Wilcox, C., Hardesty, B.D., Proietti, M., Thums, M., et al., Marine Plastic Pollution in Waters around Australia: Characteristics, Concentrations, and Pathways, PLoS ONE, 2013 8(11): e80466. doi:10.1371/journal.pone.0080466. http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0080466 (Accessed January 2017).
  3. Katsnelson, A., Microplastics present pollution puzzle, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 5547–5549, doi: 10.1073/pnas.1504135112. http://www.pnas.org/content/112/18/5547.full (Accessed January 2017).




Water- are you drinking safe?




How water gets contaminated?

This is a really simple incident that cause a devastating result.  All those toxic chemicals emitted to atmosphere are then pours back to earth with rain, contaminates water bodies and soil. Those that are absorbed into soil, may it be through rain or direct spray to earth such as pesticides, are then seep in to ground water and comes back to us through wells.

Water can get contaminated with microorganisms, biotoxins, heavy metals and other toxic chemicals.

Source: http://www.precisionnutrition.com/all-about-drinking-water

Effects of climate change on water

In addition to water contamination due to anthropogenic chemicals,  Climate change is another  driver behind water contamination and thereby, waterborne diseases. Intensive rain as well as intensive droughts resulted by climate change, cause increase and spread of various pathogenic bacteria and virus.




In addition, droughts can concentrate the chemical contaminants in water. flooding due to heavy rains can result in water contamination through mixing with sewage systems and thereby increase the exposure to waterborne diseases. In addition,  melting glaciers due to increased temperature can result in releasing chemicals trapped in them to oceans and thereby contaminate the marine life[1].

Contaminated water can be a cause for many diseases [1, 2]

Water can be a media that cause diseases related to heavy metals and other hazardous chemicals. In addition, there are some diseases directly related to water contaminated with pathogens.

  • Polio
  • Malaria
  • Cholera
  • Dengue
  • Scabies
  • Typhoid
  • Anaemia
  • Botulism
  • Fluorosis
  • Trachoma
  • Hepatitis
  • Diarrhea
  • Giardiasis
  • Ascariasis
  • Trichuriasis
  • Arsenicosis
  • Malnutrition
  • Legionellosis
  • Leptospirosis
  • Schistomiasis
  • Dracunculiasis
  • Onchocerciasis
  • Lead poisoning
  • Cryptosporiodiosis
  • Campylobacteriosis
  • Lymphatic filariasis
  • Hookworm infection
  • Ring Worm or Tinea
  • Methaemoglobinemia
  • Cyanobacterial toxins
  • Japanese encephalitis

*** I recently came across this study on “DRINKING WATER AND CHILDREN’S HEALTH” By Sonya Lunder, Senior Analyst, EWG. Gives an alarming message.

Standards for drinking water

Indicated below are the standards for drinking water set by World Health Organization and by different countries [3].

Parameter World Health Organization European Union United States China Canada
Acrylamide 0.10 μg/l
Arsenic 10μg/l 10 μg/l 10μg/l 50μg/l
Antimony ns 5.0 μg/l 6.0 μg/l
Barium 700μg/l ns 2 mg/L
Benzene 10μg/l 1.0 μg/l 5 μg/l
Benzo(a)pyrene 0.010 μg/l 0.2 μg/l 0.0028 μg/l
Boron 2.4mg/l 1.0 mg/L
Bromate 10 μg/l 10 μg/l
Cadmium 3 μg/l 5 μg/l 5 μg/l 5 μg/l
Chromium 50μg/l 50 μg/l 0.1 mg/L 50 μg/l (Cr6)
Copper 2.0 mg/l TT 1 mg/l
Cyanide 50 μg/l 0.2 mg/L 50 μg/l
1,2-dichloroethane 3.0 μg/l 5 μg/l
Epichlorohydrin 0.10 μg/l
Fluoride 1.5 mg/l 1.5 mg/l 4 mg/l 1 mg/l
Lead 10 μg/l 15 μg/l 10 μg/l
Mercury 6 μg/l 1 μg/l 2 μg/l 0.05 μg/l
Nickel 20 μg/l
Nitrate 50 mg/l 50 mg/l 10 mg/L (as N) 10 mg/L (as N)
Nitrite 0.50 mg/l 1 mg/L (as N)
Pesticides (individual) 0.10 μg/ l
Pesticides — Total 0.50 μg/l
Polycyclic aromatic hydrocarbons l 0.10 μg/
Selenium 40 μg/l 10 μg/l 50 μg/l 10 μg/l
Tetrachloroethene and Trichloroethene 40μg/l 10 μg/l

Drinking safe water

Water purification systems made a devastating rise in sale once in Sri Lanka, when it was announced that CKDue (Chronic Kidney Disease due to unknown etiology) is caused by water. Marketing wise, one may think this as a promotion. But I only want to mention, to what extent your water purifier can clean your water.

Table 1: Water purification systems, their efficiency in purifying and mechanisms [4, 5, 6, 7,8].

Water purification method What it filters off Mechanism of purification
SODIS( “Solar water disinfection”) The UV-A rays in sunlight kill germs such as viruses, bacteria and parasites (giardia and cryptosporidia). Clear PET bottles are filled with the water and set out in the sun for 6 hours.

 

 

Boiling Kills Pathogens, drives out some of the Volatile Organic Compounds (VOCs) Place the water in a clean container and bring it to a full boil and continue boiling for at least 3-5 minutes. Boiled water should be kept covered while cooling. If the water is cloudy, filter before boiling.
Distillation Nitrates, chloride, and other salts, sediment, metals, The water is boiled in a chamber causing water to vaporize, and the pure (or mostly pure) steam that moves to a different part of the unit, is cooled until it condenses back into liquid water.
Sediment Filters Asbestos fibers, cysts and some organic particles Fiber or Ceramic filters provide mechanical filtration
Activated Carbon Filters are of two types

 

Contaminant particles are removed by filtration and adsorption to the surface of the carbon particles. But, hot water can release trapped contaminants into the water stream
1. Granular Activated Carbon (GAC) Can reduce chlorine and particulate matter as well as improve the taste and odor of the water.
2. Solid Block Activated Carbon (SBAC) Pesticides, herbicides, chlorine, chlorine byproducts  and particulate matter such as parasitic cysts, asbestos, etc

 

Reverse Osmosis (RO) Protozoa (Cryptosporidium, Giardia), bacteria (Campylobacter, Salmonella, Shigella, E. coli), viruses (Enteric, Hepatitis A, Norovirus, Rotavirus), chemical contaminants (metal ions, aqueous salts), including sodium, chloride, copper, chromium, and lead; may reduce arsenic, fluoride, radium, sulfate, calcium, magnesium, potassium, nitrate, and phosphorous.

Asbestos, and all of the cancer-causing “radionuclides”[5]

***Some pesticides, solvents and other volatile organic chemicals (VOCs) are not completely removed by RO. A good activated carbon post filter is recommended to reduce these contaminants [6].

a separation process which uses water pressure (in excess of the osmotic pressure) to force water molecules through a semipermeable membrane.
KDF (Kinetic Degradation Fluxion)

Filter

Removes chlorine, Kill algae and fungi, Controls bacterial growth in the filter, Remove hydrogen sulfide, iron, lead, cadmium, aluminum, mercury, arsenic and other inorganic compounds, Partially reduce hardness

***Do not, by themselves, remove organic chemicals (pesticides, disinfection byproducts, MTBE, etc.), or parasitic cysts

Atmospheric Water Generators (AWG) Removes virtually all bacteria and common viruses, remove volatile organic chemicals. VOCs such as ether, viruses, bacteria, VOCs, inorganic chemicals, dirt, pollution and residual chlorine. A condensation unit receives a clean humid airflow and condenses water vapor into liquid.
Activated Alumina reduce levels of fluoride, arsenic, and selenium without using distillation or reverse osmosis.

****Activated alumina devices can accumulate bacteria, so treated water may have higher bacteria counts than raw water.

Water containing the contaminant is passed through a cartridge or canister of activated alumina which adsorbs the contaminant [7].

 

Those are what came with new technologies. In Sri Lanka, there are natural seeds that does more or less similar job.

  • Several researches shows that Moringa oleifera seeds (Sinhala: Murunga) are efficient in removing heavy metals such as cadmium, copper, chromium, and lead from water [9].
  • Dried Vitex negundo leaves is the best way to reduce Total Solids in untreated water and bring it to the standard level [10].
  • Caesalpinia bonduc (Sinhala: Kumburu) seeds (traditional method of removing water hardness existed among ancients in Sri Lanka)

To conclude with, I would suggest that first thing we need to be doing is to check the water source to understand what it is contaminated with and then go for the best suitable purification method.

References

  1. Waterborne Diseases, Health Impacts of Climate Change, National Institute of Environmental health science (accessed January, 2017) https://www.niehs.nih.gov/research/programs/geh/climatechange/health_impacts/waterborne_diseases/
  2. Water-borne Diseases: types and information, Disabled World (accessed January 2017) https://www.disabled-world.com/health/water-diseases.php
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Drinking_water_quality_standardse3
  4. SODIS (accessed January 2017), http://www.sodis.ch/methode/anwendung/index_EN
  5. A Guide to Drinking Water Treatment Technologies for Household Use, Centers for Disease Control and prevention (accessed January 2017), https://www.cdc.gov/healthywater/drinking/home-water-treatment/household_water_treatment.html
  6. What Does a Top-Quality Reverse Osmosis System Remove from Tap Water?, Pure Water Products, LLC (accessed January 2017), http://www.purewaterproducts.com/articles/what-does-ro-remove
  7. Drinking Water Treatment Methods, Drinking Water Resources (accessed January 2017), http://www.cyber-nook.com/water/solutions.html#ion
  8. Comparison of Treatments and Options for Drinking Water, Air 2 water (accessed January 2017), http://www.air2water.biz/compare-water-purification-systems.html 
  9. Heavy Metal Removal from Water using Moringa oleifera Seed Coagulant and Double Filtration, Ravikumar K, Prof.Sheeja A K, (accessed January 2017) http://www.ijser.org/researchpaper%5CHeavy-Metal-Removal-from-Water-using-Moringa-oleifera-Seed-Coagulant-and-Double-Filtration.pdf 
  10. Withanage, S., Tissera, D., Gihan,M.,Traditional ways of water purification, First National Symposium on the Potential Health and Environmental Impacts of Exposure to Hazardous Natural and Man-made Chemicals and their Proper Management, 2012, 34-40.